Meer tips over hoe je de erosiegevoeligheid van je percelen kunt verminderen, vind je op de Inagro-pagina “Hoe kan ik de algemene erosiegevoeligheid van mijn percelen verminderen?”.

Wanneer het hevig regent, kan een goede bodemstructuur de afstroming vertragen. Hoe trager het regenwater afstroomt, hoe minder aarde het kan meevoeren én hoe meer water in de bodem kan infiltreren. Je verbetert de bodemstructuur onder andere door voldoende organische koolstof in de bodem in te brengen en door calcium aan te brengen. Calcium heeft een effect op de bodemstructuur omdat het als bindmiddel fungeert.

Ook een ruw bodemoppervlak remt de afstroming af en beperkt het losmaken van bodemdeeltjes. Leg daarom het zaaibed zo ruw mogelijk klaar en werk insporingen van landbouwvoertuigen weg via sporenwissers.

Kale bodems zijn erg gevoelig voor erosie. Regenwater belandt rechtstreeks op de bodem, en neemt aarde mee op weg naar lagergelegen delen. Vermijd kale bodems door gewasresten te laten liggen en/of tussen teelten in complexe groenbedekkers te zaaien — dat zijn mengsels van verschillende plantensoorten die samen de bodem beter beschermen dan één enkele soort. Beide dempen de impact van regendruppels. Complexe groenbedekkers leveren bovendien organisch materiaal aan de bodem (o.a. koolstof), houden de bodem via hun wortels vast en verbeteren de wateropname door de bodem intensief te doorwortelen.

Zaai rechtstreeks in de gewasresten van de vorige oogst of van afgestorven groenbedekkers, zonder de bodem op voorhand te bewerken. Dit vraagt een aangepaste zaaimachine, maar het grote voordeel is dat de bodemstructuur intact blijft. Regenwater infiltreert beter, stroomt trager af en neemt zodoende minder aarde mee.
Het laten liggen van gewasresten kan bij gevoelige teelten en kort opeenvolgende teelten wel de ziektedruk verhogen. Directzaai vraagt daarom een aangepaste teeltrotatie en rassenkeuze, en een actief bodemleven dat gewasresten snel afbreekt.

Laat naast de gewasstroken wat onbewerkte bodem vrij, en laat er gewasresten van de vorige oogst of van afgestorven groenbedekkers achter. Die gewasresten beschermen de bodem tegen erosie en beperken uitdroging ervan. Net als bij directzaai kunnen achterblijvende gewasresten de ziektedruk verhogen, maar kunnen een aangepaste teeltrotatie en rassenkeuze hier een oplossing bieden.

Grasstroken en houtkanten kunnen, mits strategisch ingepland, afspoelend sediment opvangen en voorkomen dat het in waterlopen terechtkomt. Ze vertragen de afstroming van modderwater en laten een deel van de meegevoerde aarde ter plaatse bezinken.

Efficiënte opties zijn:

• Grasbufferstroken: grasstroken die als buffer dienen op de rand van een akker.
• Grasgangen: grasstroken die modderwater afremmen in bestaande of zich vormende erosiegeulen.
• Hagen, heggen en houtkanten: lijnvormige aanplantingen van houtige gewassen die een deel van het afspoelend sediment tegenhouden.
• Geprofileerde grasstroken: licht ingesneden grasstroken die modderwater via een gewenst traject afleiden naar plaatsen met de minste overlast.

Erosiewerken zijn bouwkundige en landschappelijke ingrepen om bodemerosie te beperken.

Goede opties zijn:

• Aarden dam met een erosiepoel: een dam die modderwater tijdelijk opvangt. Het sediment bezinkt langzaam in de poel, terwijl het regenwater via een kleine opening in de dam vertraagd wegstroomt.
• Buffergracht: een gracht met op regelmatige afstanden een stuw uit stortsteen, puinbrokken, schanskorven, beton of damplanken. De stuw heeft een overloop en een kleine opening. Zo stroomt het water vertraagd verder, terwijl het sediment ter plekke bezinkt.
• Bufferbekken: een uitgegraven zone in een laaggelegen deel van een akker die modderwater tijdelijk opvangt. Het is begrensd door taluds maar heeft een kleine opening waarlangs het water vertraagd wegloopt. Het sediment bezinkt ter plekke.
• Greppel-berm structuur (swale): een combinatie van een ondiepe greppel en een beplante talud, evenwijdig met de hoogtelijnen. Swales vangen modderwater tijdelijk op, totdat het sediment is bezonken en het water ter plekke in de bodem is gesijpeld.
• Perceelstoegang: de toegang tot akkers ligt vaak boven afvoerkanalen voor modderwater. Geknikte opritten of V-roosters vangen dat modderwater tijdelijk op, of leiden het af naar bijvoorbeeld een buffergracht, erosiepoel of bufferbekken.

Dammen uit plantaardig materiaal houden modderwater tijdelijk tegen, waardoor het water trager afstroomt en kan infiltreren. Het meegevoerde sediment blijft grotendeels achter net voor de dam en bezinkt ter plekke. Plantaardige dammen kunnen gebouwd worden met onder meer strobalen, houthaksel, wilgentenen en kokosbalen.